Tin về AI dễ khiến người đi làm hỏi “nghề của tôi có biến mất không?”. Cách hữu ích hơn là tách chức danh thành tác vụ cụ thể: phần nào lặp lại, phần nào cần phán đoán, giao tiếp, trách nhiệm hoặc hiểu bối cảnh?
Bản cập nhật 2025 của Tổ chức Lao động Quốc tế ước tính khoảng một trong bốn người lao động toàn cầu làm việc trong nhóm nghề có một mức độ phơi nhiễm với AI tạo sinh, tức là có những phần việc mà loại AI tạo ra chữ, hình ảnh như ChatGPT có thể làm thay hoặc hỗ trợ; báo cáo cho rằng phần lớn việc làm có khả năng biến đổi hơn là bị thay thế hoàn toàn vì con người vẫn tham gia. Đây là phân tích toàn cầu ở cấp nhóm nghề, không phải dự báo cá nhân hay số liệu riêng cho Việt Nam: Generative AI and jobs: A 2025 update.
Kiểm kê 5 đến 10 tác vụ của bạn
Với mỗi việc trong tuần, ghi: lặp lại thường xuyên không? Đầu vào có rõ? Đầu ra có tiêu chí kiểm? Sai sót gây hậu quả lớn hay nhỏ? Phần nào cần quan hệ, phán đoán hoặc trách nhiệm của bạn?
Chọn một tác vụ lặp lại, rủi ro thấp, dễ kiểm để thử AI. Chẳng hạn, yêu cầu tạo dàn ý từ ghi chú không nhạy cảm rồi đối chiếu với bản gốc. Đừng mở đầu bằng việc giao quyền gửi thư, duyệt tiền hoặc quyết định nhân sự.
Biến lo thành kế hoạch học
- Chọn một việc đang tốn thời gian.
- Học cách mô tả yêu cầu, cung cấp đầu vào và kiểm đầu ra.
- Ghi phần AI hỗ trợ được và phần vẫn cần bạn.
- Trao đổi với quản lý về kỹ năng cần có trong quy trình mới.
- Sau vài lần thử, đánh giá kỹ năng giúp bạn làm tốt hơn, không chỉ kỹ năng dùng một công cụ cụ thể.
Một báo cáo về nhóm nghề không thể tiên đoán chắc công việc của riêng bạn. Hãy dùng nó để đặt câu hỏi, không dùng làm lời tiên tri.
Hỏi đáp
Công việc nào dễ bị AI làm thay nhất?
Không có danh sách chắc chắn cho từng người. Phần việc dễ được AI hỗ trợ hoặc làm thay thường là tác vụ lặp lại, đầu vào rõ và đầu ra có tiêu chí kiểm, như soạn nháp hay sắp xếp thông tin. Phần cần phán đoán, quan hệ và trách nhiệm vẫn cần người. Vì vậy nên kiểm kê theo tác vụ như bài gợi ý, thay vì nhìn cả chức danh. Bài AI có thay thế công việc nào? Đọc số liệu cho đúng giúp đọc các báo cáo về chủ đề này.
Người đi làm nên học kỹ năng gì để làm việc cùng AI?
Những kỹ năng dùng được ở mọi công cụ: mô tả yêu cầu rõ, chọn đầu vào phù hợp, kiểm đầu ra với nguồn gốc và biết việc nào không nên giao cho AI. Bên cạnh đó là hiểu sâu công việc của chính mình, vì đó là căn cứ để nhận ra kết quả sai. Xem thêm Kỹ năng nào giúp người đi làm dùng AI tốt hơn?.
